"რომელი მოღალატეც ამას ჩამოხსნის, სიკვდილი ელის!"

9 მარტი - სისხლიანი თბილისი და პროკლამაციებით აჭრელებული რუსთაველი და პლეხანოვი

08 Mar 2019 No comment   ავტორი: ლუკა კოპალეიშვილი

1953 წლის 5 მარტს იოსებ სტალინი გარდაიცვალა. ისტორიკოსების დიდი ნაწილი მიიჩნევს, რომ საბჭოთა კავშირის დაღმასვლა და შემდეგ ნგრევა სწორედ ამ პერიოდიდან იწყება.
რა გახდა 9 მარტის ტრაგედიის მიზეზი ყველაფერი იმით დაიწყო, რომ 1956 წლის დამდეგს, საბჭოთა კავშირის კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი ნიკიტა ხრუშჩოვი, სტალინის მოღვაწეობით დაინტერესდა და სამართალდამცავებს რეპრესირებულთა საქმეების გადახედვა დაავალა. უკვე აშკარა იყო, რომ სტალინის გარდაცვალებიდან მესამე წლისთავზე კრემლში საბჭოეთის დიდი ბელადის კულტის დასანგრევლად ემზადებოდნენ.

1956 წლის თებერვალში, საბჭოთა კავშირის კომპარტიის მეოცე ყრილობაზე, მოხსენებით წარსდგა მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე ანასტას მიქოიანი. სტალინის ყოფილი თანამოაზრე მიქოიანი, ამჯერად უკვე ხრუშჩოვის დავალებას ასრულებდა და პიროვნების კულტს გმობდა. მიუხედავად იმისა, რომ მიქოიანს სტალინი საერთოდ არ უხსენებია, მისი გამოსვლა ბევრისთვის გამაოგნებელი აღმოჩნდა.
მოულოდნელად, 25 თებერვალს, ყრილობის დელეგატები უკვე დახურულ სხდომაზე შეიკრიბნენ - საზოგადოებას სიტყვით ნიკიტა ხრუშჩოვმა მიმართა. მისი მოხსენება, რომელიც მთლიანად სტალინის საბრალდებო დასკვნას წარმოადგენდა, დაახლოებით ერთ საათს გაგრძელდა.

"ესეც თქვენი სამხედრო გენიოსი სტალინი, დიდ სისხლად დაგვიჯდა იგი, ქართველი ხალხის დიადი შვილი,"- აცხადებდა ხრუშჩოვი. სტალინმა დაამკვიდრა ცნება "ხალხის მტერი", რომელიც მოსამართლეებს ათავისუფლებდა ყოველგვარი მტკიცებულების აუცილებლობისგან. ხალხის დასაშანტაჟებლად, როცა სტალინი იტყოდა რომელიმე ადამიანზე დააპატიმრეთო, ესე იგი ის ხალხის მტერი იყო და "ბერიას ბანდა" ყველაფერს აკეთებდა, რათა მისთვის ბრალი დაედგინა. მოხსენებას - "პიროვნების კულტი და მისი შედეგები" - დარბაზი სრული დუმილით შეხვდა. ხრუშჩოვის გამოსვლას პროტესტი არ მოჰყოლია, დელეგატებმა ერთხმად მიიღეს რეზოლუცია, რომლითაც ყრილობამ პიროვნების კულტი დაგმო.

ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის მოხსენება დახურული წერილის სახით პარტიულ ჯგუფებს დაეგზავნა. თუმცა ანტისტალინური გამოსვლის შესახებ ინფორმაციამ მოსახლეობაში მაინც გაჟონა. მალე ეს ამბავი მთელ საბჭოეთს მოედო. ოფიციალური პრესა კი მე-20 ყრილობის ამსახველ მასალებში სტალინის დამსახურებების შესახებ არაფერს წერდა. ახლოვდებოდა ხუთი მარტიც, სტალინი გარდაცვალების დღე.

საქართველოში დიდი ბელადის გარდაცვალებიდან 3 წლის აღსანიშნავად ემზადებოდნენ. ვითარება ნელ-ნელა იძაბებოდა. პროცესების შეჩერება უკვე შეუძლებელი იყო. მოვლენების ეპიცენტრად სტალინი ძეგლის მიმდებარე ტერიტორია იქცა. საბჭოეთის დიდი ბელადის ძეგლი, მაშინდელი კარლ მარქსის სახელობის, ამჟამად ე.წ. მშრალი ხიდის მახლობლად სკვერში, 1939 წელს აღიმართა.
თბილისში, 4 მარტს, დღის 4 საათზე, სტალინის ძეგლთან მოქალაქეები შეიკრიბნენ. მათი რიცხვი საღამოს უკვე 1000 იყო. სამგლოვიარო ღონისძიების მონაწილენი კითხულობენ სტალინისადმი მიძღვნილ ლექსებს, ასრულებდნენ სიმღერას. მეორე დღეს კი მომიტინგეთა რაოდენობამ უკვე 10 000-სს მიაღწია. 5 მარტს, ქალქის ცენტრში გამოჩნდნენ დემონსტრანტები. მათ ხელში სტალინის პორტრეტები ეკავათ. ქუჩაში გამოსული ხალხი ლენინ-სტალინს სკანდირებდა. შეძახილებს ნელ-ნელა ეროვნული მოტივებიც ემატებოდა. თბილისის გარდა, სამგლოვიარო ღონისძიებები გორში, ქუთაისში, ბათუმსა და სოხუმში გაიმართა.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში დაცული მასალების მიხედვით, 1956 წლის 6 მარტს, საქართველოს უშიშროების კომიტეტიდან "სუკიდან" საბჭოთა კავშირის უშიშროების კომიტეტში დაშიფრული წერილი გაიგზავნა. სუკში შესული აგენტურული ინფორმაცია იუწყებოდა მოსახლეობის ნაწილში პარტიისა და ხელისუფლების უარყოფითი განწყობის არსებობის შესახებ, რომელშიც არ იყო აღნიშნული სტალინის დამსახურებები. ასევე მიღებულ იქნა ინფორაცია, რომ მოსწავლეები და სტუდენტები აპირებდნენ ორგანიზებულად აღენიშნათ ბელადის გარდაცვალების დღე. მრავალათასიანი საპროტესტო ტალღა სტალინის ძეგლს გასცდა და რუსთაველის გამზირთან მაშინდელი ლენინის, ამჟამად უკვე თავისუფლების მოედანი მოიცვა. ამ გამოსვლების წინაშე საბჭოთა პოლიცია უძლური აღმოჩნდა. ვითარება თანდათან უკონტროლო ხდებოდა, მიტინგზე ანტისაბჭოთა ლოზუნგები გაისმა.

ახალგაზრდებიდან განსაკუთრებით გამოირჩეოდა თბილისის 50-ე სკოლის მე-11 კლასელი კონსტანტინე ციციშვილი. ის 4-9 მარტის აქციების ლიდერიც იყო. კონსტანტინე 8 მარტს საქართველსო კომპარტიის ცეკას პირველ მდივანთან გამართულ შეხვედრაზეც იმყოფებოდა, სადაც ციციშვილმა მჟავანაძეს 6-პუნქტიანი ულტიმატუმი წაუყენა და სტალინის სახელის დაუყონებლივ რეაბილიტაცია მოსთხოვა. ვასილ მჟავანაძე მოსახლეობას 9 მარტის გლოვის დღედ გამოცხადებას, ასევე პრესაში და რადიოში სტალინის დამსახურებების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებას შეჰპირდა.

თბილისი ნახევრადპარალიზებული იყო. ვითარების განსამუხტად, ხელისუფლებამ დაბეჭდა სტატია სათაურით "მესამე წლისთავი იოსებ სტალინის საპატივცემულოდ", თუმცა დაძაბულობა ამან მაინც ვერ ჩააცხრო. ანტისაბჭოთა განწყობა თანდათან მატულობდა. 9 მარტს, ცეკას პირველი მდივანი ვასილ მჟავანძე სტალინის ძეგლთან მივიდა და სიტყვით გამოვიდა. მისი საუბარი დაულაგებელი იყო. ის ხალხს დაშლისკენ მოუწოდებდა და ჰპირდებოდა, რომ დღის პირველ საათამდე ყველა ორგანიზაციაში შეხვედრებს გამართავდა, თუმცა მომიტინგეებმა ცეკას მდივნის თხოვნა არ გაითვალისწინეს.

საბჭოთა არმიამ პოზიციები თბილისში დაიკავა. ცოტა ხანში ცეცხლი გახსნეს, უიარაღო მომიტინგეებს ავტომატისა და ტყვიამფრქვევის ჯერი მრავალჯერ გადაატარეს. ერთხანს, მომიტინგეთა ხოცვა-ჟლეტა ლენინის მოედნიდან წამოსული ტანკების გრუხუნის ფონზე გრძელდებოდა. დემონსტრანტებს სასტიკად გაუსწორდნენ. ღამის ორი საათისთვის, კავშირგაბმულობის სახლთან ჯარისკაცების გარდა, არავინ იმყოფებოდა. ქალაქი სამხედრო ნაწილებმა დაიკავეს. გარდაიცვალა 150 ადამიანი, დაასახიჩრეს გაცილებით მეტი, თუმცა ეს არაოფიციალური ინფორმაციაა და შესაძლებელია ეს რიცხვი გაცილებით მეტი იყოს.

10 მარტს თბილისში სანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა და დაწესდა პატრულირება. მოსახლეობას წესრიგის აღდგენისთვის მოუწოდებდნენ. კომპარტიის აგიტაცია-პროპაგანდის მანქანა სრული დატვირთვით ამოქმედდა. "სუკი" რაიონებში დამატებითი სამსახურების შექმნაზე ზრუნავდა. ამასობაში არც სადამსჯელო სანქციებმა დააყოვნა და მასობრივ დაპატიმრებათა სერია დაიწყო.

4-9 მარტის დროს სულ 375 ადამიანი დაიჭირეს აქედან 34 კომპარტიის 165 კომკავშრის წევრიც აღმოჩნდა, მათ შორის იყო კონსტანტინე ციციშვილიც, რომელიც საბჭოთა მართლმსაჯულებამ ორ თვეში გაათავისუფლა. მკაცრი სანქციები დაკავებულთა მცირე ნაწილს შეეხო. როგორც ჩანს, რეჟიმი უფრო დაღუპულებს უფრთხოდა. ტრაგედიიდან მეხუთე დღეს, ხელისუფლებამ გარდაცვლილთა ცხედრების გაცემა დაიწყო, იგი მსხვერპლის რეალური რაოდენობის გასაიდუმლოებას ცდილობდა და მიღებული გადაწყვეტილებით, დაკრძალვას მხოლოდ ოჯახის წევრები და სუკის თანამშრომლები უნდა დასწრებოდნენ. ნათესავებს მისვლა სასტიკად ეკრძალებოდათ.

დღეს ჯერ კიდევ უცნობია, კონკრეტულად ვინ გასცა ბრძანება, დაეხოცათ უიარაღო დემონსტრანტები, რომელთა უდიდესი ნაწილი სტუდენტები იყვნენ. ყველაზე სარწმუნო ვერსია ისაა, რომ ეს ტრაგედია და მისი სასტიკი შედეგები უშუალოდ ნიკიტა ხრუშჩოვის ნამუსზეა.
1956 წლის შემოდგომაზე, მარტის მოვლენებით გაღიზიანებულმა ახალგაზრდებმა, ჯერ კიდევ მეათე და მეთერთმეტე კლასის მოსწავლეებმა - ზვიად გამსახურდიამ და მერაბ კოსტავამ - თანამოაზრეებთან ერთად, პატრიოტული მოძრაობა "გორგასლიანი" ჩამოაყალიბეს.

2 დეკემბერს, დილით, რუსთაველისა და პლეხანოვის მაცხოვრებლებს კედლებზე გაკრული გორგასლიანის პროკლამაციები დახვდათ, მიმართვაში ეწერა
"ქართველებო, ხომ არ დაგავიწყდათ 9 მარტის სისხლიანი ღამე ხომ არ დაგავიწყდათ სისხლიანი 1924 და 1937 - ქართველი ხალხის დარბევისა და გაჟლეტის წლები, როდემდე უნდა გვქონდეს ქედი მოხრილი მტარვალი კომუნისტების მახვილქვეშ ჩვენს წინაპრებს სისხლი არავისთვის შეურჩენიათ და არც ჩვენ უნდა შევირცხვინოთ თავი.
ძირს ჩვენი ხალხის სისხლში გასვრილი ოკუპანტები და მათი სამხედრო ხროვა, ძირს მოღალატე ქართველი კომუნისტები, გაუმარჯოს თავისუფალ და დამოუკიდებელ საქართველოს, რომელი მოღალატეც ამას ჩამოხსნის, სიკვდილი ელის!"

პატრიოტი ახალგაზრდები მალევე დააპატიმრეს. 1956 წლის მღელვარების ეპიცენტრი სტალინის ძეგლი საბჭოთა ხელისუფლებამ 1961 წელს აიღო. უკვე აშკარა იყო, რომ 4-9 მარტის მოვლენების დროს, საზოგადოება თავისუფლების წყურვილს სტალინის სიყვარულით გამოხატავდა.

 

ფოტოფაქტი

ნიკოლოზს ბასილაშვილი მსოფდლიო რეიტინგში კვლავ მე-16 პოზიციას ინარჩუნებს. ამის შესახებ დღეს ATP გამოქვეყნა რეიტინგი უიმბლდონის შემდეგ, ATP-ის რეიტინგის ტოპ-სამეული ასეთია: 1(1). ჯოკოვიჩი (სერბეთი) – 12 4152(2). ნადალი (ესპანეთი) – 7 9453(3).
12-14 ივლისს ბუდაპეშტში ძიუდოს გრან-პრი გაიმართა სადაც ქართველმა სპორცმენებმა სამი მედლის მოპოვება შეძლეს. ბექა ღვინიაშვილმა (90 კგ.) ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ბრინჯაო მოიპოვა ასევე გელა ზაალიშვილმაც, რომელმაც მესამე ადგილისთვის ბრძოლაში უზბეკი
გუშინ საჩოგბურთო სამყაროში ერთ-ერთი გამორჩეული ტურნირის დაუვიწყარი ფინალი შედგა. ფინალში თანამედროვე ჩოგბურთის ორი მოქმედი ლეგენდა ნოვაკ ჩოკოვიჩი და როჯერ ფედერერი დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს. დაპირისპირება ძალიან დაძაბული აღოჩნდა იგი 4 საათი და 57
პოლონეთში გამართულ მსოფლიო თასზე ქართველმა პარამოფარიკავე ირმა ხეცურიანმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა ხეცურიანმა საუკეთესო 8-ში მოსახვედრად დაამარცხა რუსი მოწინააღმდეგე ირინა მიშუროვა ანგარიშით 15:10. 4-ში მოსახვედრად კი იტალიელ პასკუნიო როზას სძლია
საქართველოს 20-წლამდე საკალათბურთო ნაკრები ევრობასკეტის B დივიზონში ასპარეზობს. საქართველო 3 ტურის შემდეგ 3 მოგებით პირველ ადგილზეა. მათ გუშინ ერთ-ერთი მთავარი კონკურენტი შვედეთი 73:64 დაამარცხეს და პლეიოფში გასვლისკენ დიდი ნაბიჯი გადადგეს წინ.
საფრანგეთში გამართულ საერთაშორისო ტურნირზე ქალთა შორის ოქსანა კალაშნიკოვამ და ხეორხინა გარსია პერესემა წყვილთა თანრიგში ტურნირი მოიგეს. ფინალში მათ ანა დანილინა (ყაზახეთი) და ევა ვაკანო (ჰოლანდია) დაამარცხეს - 6:3, 6:3 და მთავარი პრიზი მოიპოვეს.
ნიჩბოსნობაში 23-წლამდელთა ჩემპიონატს ჩხეთის ქალაქი რიცშე მასპინძლობს. მიმდინატე ტურნირზე ქართველებმა წარმატებით იასპარეზეს და მედლების მოპოვება შეძლეს. მარიამ ქერდიყაშვილმა 500-ს მეტრიან დისტანციაზე კანოეთი გაცურა და მესამე ადგილზე გავიდა.
7 კაცა ნაკრები საფრანგეთში გაემგზავრა, სადაც 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების შესარჩევ ტურნირში იასპარეზებენ. ტურნირი 13-14 ივლისს კოლომიეში გაიმარტება, სადაც საგზურისთვის 12 გუნდი იბრძოლებს. საქართველოს ჯგუფში: ინგლისის, გერმანიისა და
თელავში მიმდინარეობს საერთაშორისო ტურნირი Alex Metreveli Cup ტურნირზე 30 მდე ქვეყნიდან 100 ზე მეტი სპორტსმენი მონაწილეობს. დღეს , 12 ივლისს ერთეულთა თანრიგის ნახევარფინალური და წყვილთა თანრიგის ფინალური მატჩები გაიმართება. საბა ფურცელაძე ყაზახ
12-14 ივლისს ბუდაბეშტის გრან პრი გაიმართება სადაც 82 ქვეყნის 550 სპორცმენი იღებს მონაწილეობას მათ შორის საქართველოს ნაკრებიც. საქართველოს შემადგენლობა მიმდინარე ტურნირზე შემდეგნაირად გამოიყურება: კაცები:-60: ნოზაძე თემური, პაპინაშვილი ჯაბა;-81:
  • ბასილაშვილი კვლავ მე-16 ჩოგანია
  • ქართველების სამი მედალი ბუდაპეშტიდან
  • უიმბლდონის გამარჯვებული ნოვაკ ჯოკოვიჩი გახდა
  • ირმა ხეცურიანმა მსოფლიოს თასზე ბრინჯაო მოიპოვა
  • ქართველი კალათბურთელების მორიგი გამარჯვება
  • კალაშნიკოვამ კარიერაში 30-ე ტიტული მოიგო
  • ყაველაშვილის ოქრო და ქერდიყაშვილის ბრინჯაო ჩეხეთიდან
  • საქართველოს  მორაგბეთა 7 კაცა ნაკრები საფრანგეთში იმყოფება
  • თელავიში საერთაშორისო ტურნირი გადამწყვეტ ფაზაშია
  • დღეს ბუდაპეშტის გრან პრი იწყება

hotnews.ge ყველგან თქვენს გვერდით